محمود كتبى
23
تاريخ آل مظفر ( فارسي )
به عنوان « غياث الدين ابرقوهى » ديدم . پس از مراجعه به متن ديدم راه درست بوده و مطلوب بدست آمده است . به اين ترتيب كه شيخ تقى الدين فاسى در كتاب شفاء الغرام باخبار البلد الحرام كه يكى از تواريخ مكه است ( در صفحهء 111 از چاپ ووستنفلد در سال 1859 ) در تعداد خانقاهها و رباطهاى مكه چنين مىنويسد : « و منها رباط السلطان شاه شجاع صاحب بلاد فارس قبالة باب الصفا و يقال له رباط الشيخ غياث الدين الابرقوهى الطبيب لتوليه امره و عمارته و له فيه سعى مشكور عظم اللّه له فيه الاجر و تاريخه سنة احدى و سبعين و سبع مايه و هو وقف على الاعاجم من بلاد فارس المجردين المتقين دون الهنود . » از اين عبارات تقى الدين فاسى معلوم شد كه مولانا غياث الدين مأمور شاه شجاع به مكه اولا ابرقوهى بوده ثانيا طبابت مىورزيده ثالثا خانقاه شاه شجاع را در سال 771 به اتمام رسانده است . با تحصيل اين معلومات در صدد برآمدم كه در كتابى ديگر شرح حالى از اين غياث الدين ابرقوهى طبيب بدست آورم تا شايد در جايى نسبت او كه مورد احتياج كلى است مذكور باشد . اما بدبختانه نام او و نام پدرش در كلام تقى الدين فاسى نيامده تا راه تفحص را آسان كند . ناچار به فكرم رسيد كه به كتب طبقات اطباء مراجعه كنم و قبل از همه به كتاب نفيس معجم الاطباء تأليف دكتر احمد عيسى بيك رجوع كرده ديدم شخصى در آنجا مذكور است به عنوان « غياث الدين الابرقوهى - الشيرازى » و بعد از مراجعه به اين عنوان ديدم مىنويسد رجوع كنيد به « محمد بن اسحق بن احمد » . به محض مراجعهء به اين عنوان فورا دريافتم كه اين شخص همان مطلوب ماست و دكتر احمد عيسى بيك شرححال او را از كتاب الضوء اللامع نقل مىكند . بلاتأمل ضوء اللامع را گشودم و اين است آنچه سخاوى در آن كتاب ( جلد هفتم ، صفحهء 132 ) در باب غياث الدين مورد بحث ما مىنويسد : « محمد بن اسحق بن احمد بن اسحق بن ابو بكر غياث الدين ابو المعانى العزبن « 1 » ابى الفضل بن ابى العباس الابرقوهى الشيرازى و كان ابوه قاضيها المكى و يعرف بالكتبى ولدسنة خمس و عشرين و سبعمايه بابرقوه و دخل دمشق فسمع بها على ست العرب « 2 »
--> ( 1 ) . يعنى عز الدين برسم سخاوى ( 2 ) . غرض از اين « ست العرب » دختر محمد بن على بن احمد نوادهء فخر الدين بن البخارى است كه در دمشق روايت حديث مىكرده و پس از عمرى دراز به سال 767 در غرهء جمادى - الاولى مرده . ( الدرر لكامنة 2 : 127 )